فشار خون از چه زمانی اندازه‌گیری شد؟

امروز اندازه‌گیری فشار خون چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشد؛ اما رسیدن به همین روش ساده، بیش از ۲۰۰ سال طول کشید❗

نخستین اندازه‌گیری ثبت‌شده فشار خون در سال ۱۷۳۳ میلادی انجام شد؛ زمانی که استفن هیلز، روحانی و دانشمند انگلیسی، یک لوله شیشه‌ای را به شریان اسب متصل کرد و ارتفاع بالا رفتن خون را اندازه گرفت. این روش تهاجمی بود و برای استفاده معمول در انسان مناسب نبود.

🔸 در سال ۱۸۹۶، اسکپیونه ریوا-روچی با معرفی بازوبند بادی و فشارسنج جیوه‌ای، راه را برای اندازه‌گیری غیرتهاجمی و عملی فشار خون در انسان باز کرد. با این حال، روش او عمدتاً فشار سیستولیک را مشخص می‌کرد.

🔸 نقطه عطف بعدی در سال ۱۹۰۵ اتفاق افتاد؛ زمانی که نیکلای کوروتکوف نشان داد می‌توان هنگام خالی کردن باد بازوبند، صداهای ایجادشده در شریان بازو را با گوشی پزشکی شنید. این روش امکان تعیین دو عددی را فراهم کرد که امروز همه ما می‌شناسیم: فشار سیستولیک و فشار دیاستولیک.

پس تاریخچه فشار خون فقط داستان اختراع یک دستگاه نیست؛ داستانی است درباره اینکه پزشکی چگونه از لمس نبض و حدس بالینی، به یک اندازه‌گیری عددی و استاندارد رسید.

✅ این مقاله را دکتر محمدتقی نجفی، متخصص کلیه و فشار خون و مدیر علمی کلینیک سین، تدوین کرده است. آنچه در ادامه می‌خوانید بخشی از زنجیره‌ای است که قلب، کلیه و سوخت‌وساز بدن را به هم وصل می‌کند

اولین بار فشار خون چگونه اندازه‌گیری شد❓

در سال ۱۷۳۳، استفن هیلز برای بررسی فشار خون، لوله‌ای شیشه‌ای را مستقیماً به شریان یک اسب متصل کرد. خون داخل لوله بالا می‌رفت و ارتفاع ستون خون، تصویری از فشار داخل شریان به دست می‌داد.

این آزمایش اگرچه برای پزشکی آن زمان بسیار مهم بود، اما یک مشکل اساسی داشت: تهاجمی بود و نمی‌شد آن را به شکل معمول روی انسان انجام داد.

بعدها روش‌های دیگری برای اندازه‌گیری فشار خون توسعه پیدا کردند. برای مثال، در سال ۱۸۲۸ ژان لئونار ماری پوازی با استفاده از مانومتر جیوه‌ای، اندازه‌گیری فشار خون را دقیق‌تر کرد؛ اما این روش‌ها هنوز برای اندازه‌گیری معمول و غیرتهاجمی در مطب مناسب نبودند.

◀️ سال ۱۸۹۶؛ وقتی فشار خون را بدون باز کردن رگ اندازه گرفتند

تحول بزرگ در سال ۱۸۹۶ رخ داد ✔️

اسکپیونه ریوا-روچی، پزشک ایتالیایی، بازوبند بادی‌ای را معرفی کرد که دور بازو قرار می‌گرفت و با افزایش فشار، جریان خون شریان را متوقف می‌کرد.

با این روش می‌شد فشار لازم برای متوقف شدن نبض را اندازه گرفت و فشار سیستولیک را تخمین زد.

این اختراع یکی از پایه‌های فشارسنج امروزی شد. با این حال، روش ریوا-روچی هنوز نمی‌توانست فشار دیاستولیک را به شکل امروزی تعیین کند.

◀️ سال ۱۹۰۵؛ چرا فشار خون دو عدد شد؟

در سال ۱۹۰۵، نیکلای کوروتکوف، جراح روس، یک مرحله مهم دیگر را به این روش اضافه کرد.

او متوجه شد که هنگام خالی شدن تدریجی باد بازوبند، صداهای مشخصی در شریان بازو ایجاد می‌شوند. این صداها امروزه به نام صداهای کوروتکوف (Korotkoff sounds) شناخته می‌شوند.

با استفاده از این روش، می‌توان:

• شروع صداها را برای تعیین فشار سیستولیک در نظر گرفت.
• تغییر و ناپدید شدن صداها را برای تعیین فشار دیاستولیک استفاده کرد.

به این ترتیب، فشار خون از یک برآورد ساده به دو عدد تبدیل شد:

فشار سیستولیک / فشار دیاستولیک

همان دو عددی که امروز مثلاً به شکل ۱۲۰/۸۰ میلی‌متر جیوه می‌بینیم.

قبل از اختراع فشارسنج، پزشکان از کجا می‌فهمیدند فشار بالا است❓

پزشکان پیش از وجود فشارسنج نمی‌توانستند فشار خون را به شکل عددی اندازه بگیرند.

آن‌ها بیشتر به معاینه و لمس نبض متکی بودند. تغییر در شدت و سفتی نبض می‌توانست برای پزشک نشانه‌ای از وضعیت گردش خون باشد، اما این روش جایگزین اندازه‌گیری عددی فشار خون نبود.

بنابراین باید بین دو موضوع تفاوت گذاشت:

تشخیص احتمالی بر اساس نبض با اندازه‌گیری واقعی فشار خون یکی نیست.

ارتباط فشار خون با کلیه از چه زمانی شناخته شد؟

در قرن نوزدهم، پزشکان به تدریج متوجه ارتباط میان بیماری کلیه و تغییرات قلب و گردش خون شدند.

در دهه ۱۸۳۰، ریچارد برایت در بیماران مبتلا به بیماری کلیه، به ارتباط میان آسیب کلیوی و بزرگ‌شدن قلب توجه کرد. این مشاهدات به شکل‌گیری درک جدیدی از ارتباط میان کلیه، قلب و فشار خون کمک کرد.

اما بعدها مشخص شد که فشار خون بالا همیشه ناشی از بیماری کلیه نیست و می‌تواند در افرادی که بیماری واضح کلیوی ندارند نیز دیده شود.

آیا ممکن است فردی ظاهراً سالم فشار خون بالا داشته باشد؟

✅ بله

در قرن نوزدهم، پزشکان به تدریج دریافتند که افزایش فشار خون فقط در افراد مبتلا به بیماری‌های واضح کلیوی دیده نمی‌شود.

در سال ۱۸۷۴، فردریک محمد در لندن از روش‌های مکانیکی برای اندازه‌گیری فشار نبض استفاده کرد و افزایش فشار را در افرادی بدون شواهد واضح بیماری کلیه نیز بررسی کرد.

این یافته‌ها به تدریج مفهوم فشار خون بالا را از یک علامت همراه بیماری کلیه، به یک مشکل مستقل‌تر در پزشکی تبدیل کردند.

چرا روش اندازه‌گیری فشار خون اهمیت دارد؟

چون فشار خون یک عدد ثابت نیست و حتی در یک فرد سالم نیز با وضعیت بدن، فعالیت، استرس و شرایط اندازه‌گیری تغییر می‌کند.

برای همین، اگر فشار خون را در شرایط نامناسب اندازه بگیریم، ممکن است عددی به دست بیاید که تصویر دقیقی از فشار واقعی فرد ارائه نکند.

آیا ممکن است فردی ظاهراً سالم فشار خون بالا داشته باشد؟

✅ بله

در قرن نوزدهم، پزشکان به تدریج دریافتند که افزایش فشار خون فقط در افراد مبتلا به بیماری‌های واضح کلیوی دیده نمی‌شود.

در سال ۱۸۷۴، فردریک محمد در لندن از روش‌های مکانیکی برای اندازه‌گیری فشار نبض استفاده کرد و افزایش فشار را در افرادی بدون شواهد واضح بیماری کلیه نیز بررسی کرد.

این یافته‌ها به تدریج مفهوم فشار خون بالا را از یک علامت همراه بیماری کلیه، به یک مشکل مستقل‌تر در پزشکی تبدیل کردند.

چرا روش اندازه‌گیری فشار خون اهمیت دارد؟

چون فشار خون یک عدد ثابت نیست و حتی در یک فرد سالم نیز با وضعیت بدن، فعالیت، استرس و شرایط اندازه‌گیری تغییر می‌کند.

برای همین، اگر فشار خون را در شرایط نامناسب اندازه بگیریم، ممکن است عددی به دست بیاید که تصویر دقیقی از فشار واقعی فرد ارائه نکند.

5️⃣ پرسش کلیدی

۱. فشار خون یعنی چه؟

یعنی نیرویی که خون هنگام حرکت به دیوارهٔ رگ‌ها وارد می‌کند. مثل فشار آب داخل شلنگ — اگر بیش از حد باشد، به‌مرور دیوارهٔ شلنگ آسیب می‌بیند.

۲. چرا فشار خون دو عدد دارد؟
عدد بالایی، فشار لحظه‌ای است که قلب می‌زند و خون را بیرون می‌راند. عدد پایینی، فشار بین دو ضربان است، وقتی قلب استراحت می‌کند و پر می‌شود.

۳. این دو عدد از کِی وارد پزشکی شدند؟
از سال ۱۹۰۵ میلادی، وقتی پزشکی روس کشف کرد با گوش‌دادن به رگ بازو می‌توان لحظهٔ شروع و پایان صدا را شنید و از روی آن دو عدد جدا به دست آورد.

۴. اولین بار فشار خون چطور اندازه گرفته شد؟
در سال ۱۷۳۳ میلادی، با وصل‌کردن یک لولهٔ شیشه‌ای بلند به شریان یک اسب و اندازه‌گیری ارتفاعی که خون در لوله بالا می‌رفت.

۵. یعنی روی انسان انجام نشد؟
❌ نه. آن روش تهاجمی بود و برای انسان زنده مناسب نبود. اندازه‌گیری بدون آسیب، حدود صد و شصت سال بعد با اختراع بازوبند ممکن شد.

روش درست اندازه‌گیری فشار خون در خانه

مشاهده فیلم روش صحیح اندازه‌گیری فشار خون در خانه توسط دکتر (دکتر محمد تقی نجفی)

این اصول با توصیه‌های انجمن قلب آمریکا برای اندازه‌گیری خانگی فشار خون همخوانی دارد

مشاهده مقاله انجمن قلب آمریکا درباره اندازه‌گیری فشار خون در خانه

چرا فشار خون دو عدد دارد❓

🔼 عدد بالا (سیستولیک): فشاری است که هنگام انقباض قلب و پمپاژ خون ایجاد می‌شود.

🔽 عدد پایین (دیاستولیک): فشاری است که بین ضربان‌های قلب و در زمان استراحت نسبی قلب اندازه‌گیری می‌شود.

بنابراین وقتی فشار خون شما مثلاً ۱۲۰ روی ۸۰ است، این دو عدد دو وضعیت متفاوت از فشار داخل شریان را نشان می‌دهند.

چرا در مطب عدد فشار خون من بالاتر از خانه است❓

در بعضی افراد، حضور در محیط درمانی و اضطراب می‌تواند باعث افزایش موقت فشار خون شود. به این حالت فشار خون روپوش سفید (White Coat Hypertension) گفته می‌شود.

برعکس آن نیز ممکن است اتفاق بیفتد؛ یعنی فشار خون در مطب طبیعی باشد اما در خارج از مطب بالاتر باشد که به آن فشار خون پنهان (Masked Hypertension) گفته می‌شود.

به همین دلیل، در برخی شرایط پزشک از اندازه‌گیری خانگی یا پایش ۲۴ ساعته فشار خون برای بررسی دقیق‌تر استفاده می‌کند.

اندازهٔ بازوبند چقدر مهم است❓

بسیار. بازوبند کوچک روی بازوی بزرگ، عدد را کاذب بالا نشان می‌دهد. اندازه‌گیری دور بازو باید بخش ثابت اولین ویزیت باشد.

سوالات پرتکرار

فشار خون یعنی چه؟

فشار خون نیرویی است که جریان خون به دیواره رگ‌ها وارد می‌کند. این فشار در طول شبانه‌روز ثابت نیست و تحت تأثیر عوامل مختلف تغییر می‌کند.

اولین بار چه زمانی فشار خون اندازه‌گیری شد؟

در سال ۱۷۳۳، استفن هیلز با اتصال یک لوله شیشه‌ای به شریان اسب، ارتفاع ستون خون را اندازه گرفت. این روش تهاجمی بود.

فشار خون از چه زمانی به شکل غیرتهاجمی اندازه‌گیری شد؟

در سال ۱۸۹۶، ریوا-روچی بازوبند بادی و فشارسنجی را معرفی کرد که امکان اندازه‌گیری غیرتهاجمی و عملی فشار خون را فراهم کرد.

فشار خون از چه زمانی دو عدد شد؟

در سال ۱۹۰۵، روش شنیداری کوروتکوف امکان تعیین فشار سیستولیک و دیاستولیک را فراهم کرد.

چرا فشار خون دو عدد دارد؟

عدد اول فشار سیستولیک و عدد دوم فشار دیاستولیک را نشان می‌دهد.

آیا دستگاه دیجیتال خانگی قابل اعتماد است؟

اگر دستگاه اعتبارسنجی‌شده، بازویی و دارای بازوبند با اندازه مناسب باشد، می‌تواند برای اندازه‌گیری خانگی مورد استفاده قرار گیرد.

دستگاه مچی فشار خون خوب است؟

دستگاه‌های مچی نسبت به دستگاه‌های بازویی به وضعیت دست حساس‌تر هستند. برای بیشتر افراد، دستگاه بازویی اعتبارسنجی‌شده انتخاب ترجیحی است.

چند بار فشار خون را اندازه بگیرم؟

در هر نوبت معمولاً دو اندازه‌گیری با فاصله حداقل یک دقیقه انجام می‌شود. تعداد دفعات و زمان‌بندی اندازه‌گیری در طول روز باید بر اساس شرایط فرد و توصیه پزشک تعیین شود.

قبل از اندازه‌گیری فشار خون چه کارهایی نباید انجام داد؟

حداقل ۳۰ دقیقه قبل از اندازه‌گیری، از ورزش، سیگار و نوشیدنی‌های حاوی کافئین خودداری کنید. مثانه نیز بهتر است خالی باشد و پیش از اندازه‌گیری حداقل پنج دقیقه در آرامش بنشینید.

آیا حرف زدن هنگام اندازه‌گیری فشار خون مهم است؟

بله. بهتر است هنگام اندازه‌گیری صحبت نکنید و حرکت نداشته باشید؛ حتی استفاده از تلفن همراه نیز بهتر است تا پایان اندازه‌گیری کنار گذاشته شود.

اگر در مطب فشارم بالا باشد اما در خانه طبیعی باشد چه؟

ممکن است پدیده‌ای به نام فشار خون روپوش سفید مطرح باشد. پزشک می‌تواند با بررسی اندازه‌گیری‌های خانگی یا در صورت نیاز پایش ۲۴ ساعته، وضعیت را دقیق‌تر ارزیابی کند.

آیا فشار خون بالا همیشه به دلیل بیماری کلیه است؟

خیر. بیماری کلیه می‌تواند با فشار خون بالا ارتباط داشته باشد، اما فشار خون بالا علل و عوامل خطر متعددی دارد و همیشه ناشی از بیماری کلیه نیست.

آیا یک عدد فشار خون بالا به معنی نیاز قطعی به دارو است؟

خیر. تصمیم درباره درمان به مجموعه‌ای از عوامل، از جمله سطح و تداوم فشار خون، شرایط فرد و سایر عوامل خطر بستگی دارد و باید توسط پزشک انجام شود.

چرا اندازه بازوبند مهم است؟

بازوبند نامتناسب می‌تواند باعث خطا در اندازه‌گیری شود. به‌ویژه بازوبند بیش از حد کوچک می‌تواند فشار خون را بالاتر از مقدار واقعی نشان دهد.

آیا فشار خون در طول روز تغییر می‌کند؟

بله. فشار خون در طول شبانه‌روز تغییر می‌کند؛ بنابراین مجموعه اندازه‌گیری‌ها معمولاً اطلاعات بیشتری از یک عدد منفرد در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

آیا باید دستگاه فشار خون خانگی را همراه خود به مطب ببرم؟

✅ بله. توصیه می‌شود دستگاه را به ویزیت ببرید تا نحوه استفاده و تطابق نتایج آن با تجهیزات مورد استفاده در مطب بررسی شود. انجمن قلب آمریکا نیز پیشنهاد می‌کند دستگاه در ویزیت‌ها همراه بیمار باشد و به‌صورت دوره‌ای بررسی شود.

جمع‌بندی

تاریخچه فشار خون، مسیر پزشکی از لمس نبض و حدس بالینی تا اندازه‌گیری عددی و استاندارد را نشان می‌دهد.

از آزمایش استفن هیلز در سال ۱۷۳۳ تا بازوبند ریوا-روچی در ۱۸۹۶ و روش کوروتکوف در ۱۹۰۵، هر مرحله یک مشکل مهم را حل کرد.

امروز اما چالش فقط داشتن دستگاه فشارسنج نیست؛ روش درست اندازه‌گیری هم بخشی از خودِ اندازه‌گیری است.

یک بازوبند نامناسب، وضعیت نادرست بدن، صحبت کردن یا اندازه‌گیری بلافاصله بعد از فعالیت می‌تواند نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین برای اینکه عدد فشار خون واقعاً قابل استفاده باشد، باید هم دستگاه مناسب داشته باشیم و هم روش صحیح اندازه‌گیری را رعایت کنیم.

منابع

1. Hales S. Statical Essays: Containing Haemastaticks. London; 1733.

2. Roguin A. Scipione Riva-Rocci and the men behind the mercury sphygmomanometer. International Journal of Clinical Practice. 2006;60(1):73–79.

3. Paskalev D, Kircheva A, Krivoshiev S. A centenary of auscultatory blood pressure measurement: a tribute to Nikolai Korotkoff. Kidney and Blood Pressure Research. 2005;28(4):259–263.

4. Muntner P, et al. Measurement of Blood Pressure in Humans: A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension. 2019;73(5):e35–e66.

5. Whelton PK, et al. 2017 ACC/AHA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Hypertension. 2018;71(6):e13–e115.

6. American Heart Association. Measurement of Blood Pressure in Humans – Top Things to Know.